Polskie Noblistki
Maria Skłodowska - Curie
„Człowiek nigdy nie ogląda się na to, co zrobione, ale na to patrzy, co ma przed sobą do zrobienia.”
Maria Skłodowska urodziła się 7 listopada 1867 w kamienicy przy ulicy Freta 16 w Warszawie. Rodzice zajmowali się pracą pedagogiczną. Ojciec był nauczycielem matematyki, fizyki i chemii, matka zaś przełożoną pensji dla dziewcząt.
Maria bardzo wcześnie wykazywała niezwykłe zdolności, zarówno do przedmiotów ścisłych, jak i humanistycznych. Prawdopodobnie potrafiła czytać już w wieku 4 lat. Mając 10 lat rozpoczęła roczną edukację w prywatnej pensji dla dziewcząt prowadzonej przez matkę. Następnie uczęszczała do III Gimnazjum Żeńskiego, które ukończyła w 1883 r. ze złotym medalem. Młoda Skłodowska poznawała nauki przyrodnicze w latach 1884 - 1985 r. uczęszczając do nielegalnego „Latającego Uniwersytetu”. Pracowała również jako guwernantka u właścicieli ziemskich w okolicy Płocka. Dalszą wiedzę z zakresu fizyki i chemii uzupełniała w pracowni naukowej Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W zaborze rosyjskim kobiety nie mogły studiować na uczelniach wyższych, dlatego Maria w 1891 r. wyjechała do Paryża, by kontynuować naukę na Sorbonie. Ukończyła dwa kierunki: w 1893 r. fizykę, rok później uzyskała dyplom z matematyki. W 1895 zawiera cywilny związek małżeński z naukowcem Pierre'em Curie i przyjmuje francuskie obywatelstwo.
W spartańskich warunkach prowadzi wraz z mężem intensywne prace, które zakończą się odkryciem metalu o dużej radioaktywności i właściwościach chemicznych zbliżonych do bizmutu. Na cześć swojej ojczyzny Maria nazywa go polonem. Dalsze prace pozwolą im wyodrębnić jeszcze ważniejszy pierwiastek – rad, metal o cechach chemicznych zbliżonych do baru (1898).
Małżonkowie Curie wychodzą z założenia, że ich odkrycia mają służyć innym ludziom i nauce, dlatego nie składają wniosku patentowego i nie czerpią z nich żadnych korzyści materialnych.
Badania nad promieniotwórczością przynoszą małżonkom Curie Nagrodę Nobla z fizyki w 1903 roku i Medal Davy'ego. Uczona uzyskuje doktorat za pracę "Badanie ciał radioaktywnych". W utworzonej dla jej męża katedrze fizyki na Sorbonie kieruje laboratorium.
Po tragicznej śmierci Pierre'a Curie w 1906 roku Maria obejmuje jego katedrę. Zgłasza swoją kandydaturę do Francuskiej Akademii Nauk. Ma już Nobla, trzykrotne laury Akademii Nauk w Paryżu, doktoraty uniwersytetów w Edynburgu, Genewie, Manchesterze, jest członkiem Akademii Nauk w Petersburgu, Bolonii, Pradze i Akademii Umiejętności w Krakowie.
Drugą Nagrodę Nobla otrzymuje w 1911 roku, tym razem z chemii. W swoim wystąpieniu laureatka podkreśla, że odkryć dokonała wraz z mężem, więc nagrodę odbiera jako wyraz hołdu dla pamięci Pierre'a.
Podczas I Wojny Światowej organizuje służbę radiologiczną na potrzeby szpitali wojskowych. Bierze w niej aktywny udział wraz z córką Ireną (późniejszą chemiczką, drugą po matce kobietą laureatką naukowego Nobla).
Wskutek złośliwej anemii, spowodowanej nazbyt wysokimi dawkami promieniowania, Maria Skłodowska-Curie umiera 4 lipca 1934 roku w sanatorium Sancellemoz w Alpach. Zostaje pochowana w grobie rodziny Curie w Sceaux pod Paryżem. Trumny obojga małżonków po latach spoczną w paryskim Panteonie (1995).
Albert Einstein napisał po jej śmierci, że była jedynym niezepsutym przez sławę człowiekiem, jakiego przyszło mu poznać.
Wisława Szymborska
„Nic dwa razy się nie zdarza i nie zdarzy. Z tej przyczyny
zrodziliśmy się bez wprawy i pomrzemy bez rutyny.”
Wisława Szymborska jest najsłynniejszą polską poetką XX wieku. Urodziła się 2 lipca 1923 r., nie jest jednak pewne gdzie. W metryce poetki wymieniono Bnin, przekazy rodzinne głoszą jednak, że urodziła się ona w Kórniku. Obie te wielkopolskie miejscowości utrzymują, że to właśnie z nich wywodzi się jedna z największych polskich poetek. Zaś od 1931 roku była krakowianką. W Krakowie uczęszczała do szkoły powszechnej i do Gimnazjum Sióstr Urszulanek. W czasie okupacji, w 1941 r. zdała maturę na tajnych kompletach. Studia polonistyczne i socjologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim nie skłoniły jej do wyboru kariery naukowej. Przez wiele lat prowadziła dział poezji w tygodniku ,,Życie literackie” i anonimowo udzielała porad młodym amatorom pisania.
Jako poetka debiutowała na łamach ,,Dziennika Polskiego” w 1945 roku wierszem pt. ,,Szukam słowa". Dojrzałą twórczość zapoczątkował drugi tomik pt. ,,Pytania zadawane sobie’’, który ukazał się w 1954 roku. Tytuł ten celnie charakteryzuje filozoficzną naturę osobowości poetyckiej. Pytania o sens życia, istotę człowieczeństwa, sposób istnienia świata, często podszyte humorem i ironią, pojawiały się w kolejnych zbiorach: ,,Wołanie do Yeti” (1957), ,,Sól’’ (1962), „Sto pociech’’ (1967), ,,Wszelki wypadek’’ (1972), ,,Wielka liczba’’ (1976), ,,Ludzie na moście’’ (1986), ,,Koniec i początek’’ (1993). Klarowny styl, naznaczony prostotą języka i zaskakujący wdzięk poetyckiej mowy zjednały Szymborskiej liczne grono miłośników, także w wielu krajach europejskich i Stanach Zjednoczonych. W 1996 roku została laureatką literackiej Nagrody Nobla. W uzasadnieniu werdyktu przyznającego Szymborskiej literacką Nagrodę Nobla w 1996 r. członkowie Szwedzkiej Akademii napisali, że nagrodę przyznano ,,za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości".
Poetka, osoba słynąca ze skromności i niechęci do udzielania wywiadów, zaskoczona i oszołomiona wiadomością o przyznaniu jej Nobla, powiedziała dziennikarzom, że najbardziej obawia się tego, że teraz będzie musiała być osobą publiczną. ,,Jestem kameralna i mam nadzieję, że mi się w głowie nie przewróci" – dodała.
Kolejne wydania poprzednich tomików i nowe zbiory: ,,Widok z ziarnkiem w piasku” (1996), ,,Chwila" (2002), ,,Dwukropek" (2005) i ,,Tutaj" (2008) do dziś cieszą się ogromną popularnością.
Prywatnie Szymborska była koneserką życia towarzyskiego i dobrej zabawy, także poetyckiej, o czym świadczą jej wierszyki biesiadne i żartobliwe np. limeryki.
Wisława Szymborska zmarła 1 lutego 2012 roku i spoczęła na Cmentarzu Rakowieckim w Krakowie.
Olga Tokarczuk
„Pisanie powieści jest dla mnie przeniesionym w dojrzałość opowiadaniem sobie samemu bajek. Tak jak to robią dzieci, zanim zasną. Posługują się przy tym językiem z pogranicza snu i jawy, opisują i zmyślają”
Olga Tokarczuk jest wybitną prozaiczką i eseistką. Urodziła się 29 stycznia 1962 roku w Sulechowie. Jest absolwentką Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Zawodowo pracowała jako psychoterapeutka w Wałbrzychu.
Zadebiutowała w 1979 roku. Wydawała wówczas swoje pierwsze opowiadania pod pseudonimem Natasza Borodin. Pierwszą powieść „Podróż ludzi księgi” wydała w 1993 roku. Następną książkę pt. ,,E.E.” wydała już w 1995. Dużym sukcesem okazała się wydana w 1996 roku powieść pt. „Prawiek i inne czasy”. Od tego czasu jej kariera pisarska nabrała prawdziwego rozpędu. Kiedy jej pierwsze utwory literackie zyskały popularność, zrezygnowała z pracy psychoterapeutki i poświęciła się wyłącznie tworzeniu.
W 1997 ukazał się zbiór opowiadań pt. „Szafa”, rok później na rynku wydawniczym pojawiła się powieść „Dom rodzinny, dom nocny”. W pierwszej połowie października 2007 roku ukazała się powieść pt. „Bieguni”. Tokarczuk pracowała nad nią trzy lata. Wspomina, że większość notatek robiła w trakcie licznych podróży. W 2008 roku zdobyła literacką nagrodę Nike za powieść pt. ,,Bieguni’. W 2010 roku otrzymała srebrny Medal ,,Zasłużony Kulturze Gloria Artis’’, a w 2015 ponownie została nagrodzona Nike – tym razem za utwór pt. ,,Księgi Jakubowe”. W 2018 roku otrzymała nagrodę The man Booker International Prize za powieść ,,Bieguni”. W roku następnym, czyli w 2019 został jej przyznany literacki Nobel za rok 2018. Jak podała Szwedzka Akademia, Olga Tokarczuk otrzymała nagrodę ,,za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją prezentuje przekraczanie granic jako formę życia". O decyzji szwedzkich akademików Olga Tokarczuk dowiedziała się w samochodzie, na niemieckiej autostradzie. Jej "Księgi Jakubowe" zostały właśnie wydane po niemiecku i jechała na spotkanie autorskie do Bielefeld. „Ja mam ciekawe życie i zawsze różne dobre i złe informacje zaskakują mnie w dziwnych okolicznościach. Tym razem zostałam złapana przez Nagrodę Nobla na autostradzie w Niemczech. Musieliśmy szukać parkingu, żeby ułożyć sobie to wszystko w głowie i żeby w ogóle dotarło do mnie to, co się stało” - opowiadała świeżo upieczona noblistka. „Jestem bardzo szczęśliwa i tak naprawdę nie znajduję jeszcze słów, żeby to wyrazić. Proszę mi dać więcej czasu” – mówiła.
Należy do grona najczęściej tłumaczonych polskich pisarzy. Prawa do tłumaczenia jej książek zostały sprzedane już do ponad dwudziestu krajów. Olga Tokarczuk mieszka we Wrocławiu, a także w Krajanowie koło Nowej Rudy, w Sudetach Środkowych. Pejzaż i kultura tych okolic przewija się w kilku jej utworach. Jest autorką 17 książek - powieści, zbiorów opowiadań, esejów, a także scenariuszy filmowych.